Bất hòa trong Tương giao

Tranh cãi cũng nảy sinh trong những Tương Giao mà các bên không bình đẳng vì mỗi bên cho rằng mình đáng lẽ phải được hưởng phần nhiều hơn, và tất nhiên, khi điều này xảy ra, Tương Giao tan vỡ. Người tốt hơn người kia nghĩ rằng việc hưởng phần nhiều là quyền lợi chính đáng của anh ta, bởi lẽ phần hơn nên được thưởng cho người tốt; và tương tự như người đem lại nhiều lợi ích cho người khác hơn là họ đem lại cho mình: “người nào vô dụng,” họ nói, “không nên được chia sẻ đồng đều, vì nếu vậy thì nó giống như một thứ thuế má, chứ không phải là một Tương Giao nữa, trừ khi những thành quả của Tương Giao được gặt hái tương xứng với những gì nó đã làm.” Quan niệm của họ, như thể trong một quan hệ đối tác tiền bạc, người nào đóng góp nhiều hơn sẽ nhận được nhiều hơn, vì vậy trong Tương Giao cũng nên như thế. Mặt khác, người túng thiếu và người kém đạo đức lại đưa ra yêu sách ngược lại. Họ đòi hỏi rằng, “nhiệm vụ của một người bạn tốt là giúp đỡ những người cần giúp đỡ, chứ nếu không thì có một người bạn tốt hoặc quyền lực có ý nghĩa gì nếu họ chẳng gặt hái được gì từ người ấy?” [1163b] Bây giờ, mỗi người dường như đều đưa ra một yêu sách đúng đắn và được quyền nhận được nhiều hơn từ mối quan hệ này so với người kia, chỉ là những thứ họ đòi được nhận thêm không giống nhau: người ưu tú hơn nên nhận được nhiều danh dự hơn, còn người nghèo khó hơn sẽ có nhiều lợi ích hơn: danh dự là phần thưởng của phẩm hạnh và thiện chí, còn lợi ích là sự trợ giúp cho những người đang khó khăn. Đây rõ ràng là nguyên lý được áp dụng trong các Cộng Đồng Chính Trị: ai không có đóng góp gì cho sự thịnh vượng chung thì không đáng được nhận danh dự, vì tài sản của Công chúng được trao cho ai làm ích lợi cho Công chúng, và danh dự chính là tài sản của Công chúng; không thể có chuyện cả hai đều lấy tiền từ Công chúng và cùng nhận được danh dự như nhau; bởi vì không ai chịu đựng nổi việc nhận ít hơn trong tất cả mọi phương diện; vì vậy, người ta sẽ trao danh dự cho ai chịu tổn thất về tiền bạc, và trao tiền cho ai nên được nhận, bởi lẽ, như đã nêu trước đây, tỷ lệ hợp lý giúp cân đối và gìn giữ Tương Giao. Các quy tắc tương tự sau đó nên được quan sát trong mối quan hệ của những người bạn không bình đẳng; và đối với người nào cho đi tiền bạc, hoặc lòng tốt, người nhận nên đáp lại anh ta bằng danh dự trong khả năng mình có thể; bởi vì Tương Giao đòi hỏi những gì trong khả năng, chứ không phải là những điều tương đương nhau về giá trị một cách chính xác, điều này là không thể có được trong mọi trường hợp, chẳng hạn trong những sự tôn vinh dành cho các vị thần và cha mẹ: không ai có thể đáp trả lại chính xác về giá trị trong những trường hợp này, và vì vậy ai có thể đáp lễ dựa trên khả năng của mình cũng được coi là một người tốt. Vì lý do này, người ta nói rằng người con trai không bao giờ nên từ bỏ cha mình, trong khi một người cha có thể từ bỏ con trai mình, bởi vì ai có nợ thì phải trả; vậy thì, một người con trai không bao giờ có thể, bằng bất cứ điều gì anh ta đã làm, đền đáp đầy đủ những gì anh được nhận từ cha, và vì vậy anh ta luôn luôn là một con nợ. Nhưng ai cho người khác vay nợ hoàn toàn có thể từ bỏ con nợ của anh ta, do đó, người cha có thể từ bỏ con trai của mình. Nhưng đồng thời có lẽ phải thừa nhận, rằng dường như không có người cha nào lại tự từ bỏ con trai mình, ngoại trừ trong trường hợp người con đi quá giới hạn về sự xấu xa, bởi vì, độc lập với Tương Giao tự nhiên, dường như bản chất của con người không bao giờ từ chối sự giúp đỡ mà người con trai có thể thực hiện. Nhưng đối với người con trai, nếu anh ta xấu xa, anh ta một cách tự nhiên lảng tránh giúp đỡ cha mình , hoặc ít nhất là không quá lo lắng về chuyện đó; thường thì người ta sẵn sàng nhận lợi ích, nhưng không thích làm điều đó khi không nhận được lợi gì. Vậy là đủ cho những vấn đề này.

(Còn tiếp)

Các phần

image_pdfimage_print

Trả lời

Điện thoại
Messenger
Zalo
Facebook
Liên hệ