Vui thú và khổ đau thông qua Xúc Giác và Vị Giác

Bây giờ nói đến những vui thú và khổ đau đến với một người thông qua Xúc Giác và Vị Giác, và việc thèm khát hoặc tránh né (mà trước đây chúng ta đã xác định là tạo nên đối tượng  đã được thu hẹp của các tình trạng Buông thả và Điều độ), người ta có thể bị lôi kéo đến mức bị khuất phục trước những cám dỗ mà hầu hết con người sẽ vượt qua được, hoặc kiểm soát được những thứ mà hầu hết người khác sẽ bị khuất phục. Đối với vui thú, những nhân cách này sẽ lần lượt là người Thiếu tự chủ và người Tự Chủ; và, đối với những khổ đau, sẽ là người Nhu Nhược và người Kiên Cường; nhưng trạng thái đạo đức của hầu hết mọi người là một cái gì đó ở giữa, mặc dù chúng hơi nghiêng về những trạng thái xấu hơn. Một lần nữa, vì trong số những vui thú đã đề cập, một số là thiết yếu và một số thì không, và là thiết yếu ở một mức độ nhất định tại đó không thừa thãi hoặc thiếu thốn, và tương tự thế là các Dục Vọng và Khổ Đau; người theo đuổi sự dư thừa của những điều dễ chịu, hoặc chẳng hạn như bản thân họ đã thái quá ở những điều thiết yếu, hoặc từ sự Lựa chọn, vì lợi ích của chính họ, chứ không phải vì bất cứ điều gì khác từ họ mà ra, là một người Buông thả, vì anh ta không có khả năng hối hận, và vì vậy không thể sửa chữa được, bởi vì việc anh ta không thể hối hận là không thể sửa chữa được. Một người quá lãnh cảm với vui thú là trạng thái đối nghịch, còn trạng thái Trung Đạo chính là người Điều độ. Tương tự, có loại người tránh những nỗi đau thể xác, không phải vì anh ta bị khuất phục bởi chúng, mà bởi vì anh ta lựa chọn không chịu đựng chúng.

Nhưng trong số những trạng thái không lựa chọn làm điều đó, có người được dẫn dắt bởi sự vui thú; người khác lại vì tránh né khổ đau phát sinh từ những dục vọng ; và vì vậy họ khác hẳn nhau. Bây giờ mọi người sẽ nghĩ rằng sẽ là tồi tệ hơn khi anh ta làm một việc gì đó xấu xa trong khi không chịu tác động hoặc chỉ chịu ảnh hưởng nhẹ từ một kích thích hay ham muốn nào đó, so với khi làm điều tương tự nhưng do sự thúc đẩy của một ham muốn rất mạnh mẽ; đánh người khi không tức giận thì tồi tệ hơn là đánh người khi đang trong cơn thịnh nộ, bởi vì người ta sẽ nói một cách tự nhiên, “Nếu bị cảm xúc tác động mạnh mẽ thì anh ta còn làm được những gì?”. Nhân tiện, trong lĩnh vực này, người Buông thả tồi tệ hơn một kẻ Thiếu tự chủ. Tuy nhiên, trong số hai nhân vật đã được đề cập, loại người nói đếm sau [không lựa chọn làm như vậy] thì Nhu Nhược, còn người kia thì Buông thả. Trong khi đó, trạng thái Thiếu tự chủ trái ngược với Tự chủ, và Nhu Nhược thì trái với Kiên Cường; bởi sự Kiên cường bao gồm trong việc chịu đựng [hay kháng cự], còn Tự chủ bao gồm trong việc chinh phục, và hai cái thực tế là khác nhau như thể việc bị đánh khác với việc chiến thắng vậy; và vì vậy thường thì người ta chọn Tự Chủ chứ không chọn Kiên Cường. [1150b] Một lần nữa, người thất bại khi phải đối mặt với cám dỗ mà những người bình thường chống lại được, là Nhu Nhược và Yếu đuối (Yếu đuối cũng chỉ là một dạng của Nhu Nhược): loại người mà, tôi muốn nói, thà để cho chiếc áo choàng của anh ta lê trên đất bụi sao cho tránh sự vất vả phải nhấc nó lên, và loại người, chơi bời điên cuồng mà không cho rằng mình tồi tệ, mặc dù người anh bắt chước là một người xấu tồi vậy. Vì vậy, mọi chuyện cũng đúng đối với Tự Chủ và Thiếu tự chủ: nếu một người chịu khuất phục trước sự vui thú hoặc khổ đau mang tính bạo liệt và thái quá thì không có gì đáng ngạc nhiên, nhưng thay vào đó, anh ta còn được thông cảm vì đã cố gắng phản kháng lại khi anh ta còn có thể (ví dụ, Philoctetes trong câu chuyện của Theodectes 56 khi bị thương bởi con rắn, hoặc Cercyon trong Alope của Carcinus, hoặc những người đàn ông cố gắng kìm nén tiếng cười đã bật ra một tiếng cười vang liên tục, như đã xảy ra, bạn nhớ chứ, đối với Xenophantus 57), nhưng sẽ là đáng ngạc nhiên khi một người thỏa hiệp và không thể chống lại những vui thú hay khổ đau mà người khác có thể chống lại khi đó, không phải do thể trạng tự nhiên hoặc bệnh tật, ý tôi là, như trường hợp các vị vua Scythia có thể trạng yếu ớt, hoặc sự khác biệt tự nhiên giữa hai giới.

Một lần nữa, người yêu thích giải trí tiêu khiển thường được cho là Buông thả, nhưng thực sự thì anh ta Nhu Nhược; bởi vì vui thú là một hành động thư giãn, là một hành động nghỉ ngơi, và anh là người vượt quá giới hạn đối với điều đó. Ngoài ra, nói về Thiếu tự chủ, ta có hai hình thức, Mạnh mẽ và Nhu nhược. Những người thuộc dạng thứ hai mặc dù họ đã suy tính và ra quyết định nhưng lại không thể kiên trì tuân thủ bởi họ bị cảm xúc lôi kéo; những người thuộc dạng còn lại thì bị cảm xúc dẫn dắt vì họ chẳng suy tính gì cả; trong khi có một số người, giống như những người tránh bị nhột bằng cách tự cù mình trước, đã  nhận thức và nhìn thấy điều gì đang tới, và tự đánh thức bản thân và năng lực suy tính của mình, không bị đánh bại bởi cảm xúc của họ; cho dù nó là Vui thú hay Khổ đau đi chăng nữa. Về hình thức Mạnh mẽ của Thiếu tự chủ, hình thức này thường thấy ở những người có tính cách sắc sảo và nhạy cảm (Dễ bị kích động), một đằng là do nhanh nhẹn, cái còn lại do sự mãnh liệt của cảm xúc không chờ đợi Lý trí, bởi vì họ có thiên hướng đi theo ảo tưởng bản thân.

(Còn tiếp)

Các phần

image_pdfimage_print

Trả lời

Điện thoại
Messenger
Zalo
Facebook
Liên hệ